Paweł Struski

Oczekiwania podmiotów gospodarczych dotyczące przyszłej sytuacji ekonomicznej mają realny wpływ na przebieg procesów gospodarczych. Z tego względu muszą się z nimi liczyć instytucje prowadzące politykę makroekonomiczną. Przykładowo, oczekiwania inflacyjne stanowią jeden z kluczowych kanałów transmisji polityki pieniężnej. W związku z tym banki centralne są zainteresowane monitorowaniem tych oczekiwań.

Pomiar oczekiwań nie jest jednak zadaniem łatwym. Stosunkowo popularne są badania ankietowe dotyczące oczekiwań konsumentów, przedsiębiorstw oraz profesjonalnych ekonomistów. Obarczone są one jednak istotnym ograniczeniem: deklaracje respondentów nie są powiązane z realnymi decyzjami ekonomicznymi, więc respondenci nie muszą się „starać” przy wypełnianiu kwestionariuszy. Dopiero gdy pojawia się realny bodziec do postawienia dobrej prognozy, możemy być bardziej pewni wyników. Dobrą alternatywą jest wnioskowanie o oczekiwaniach na podstawie cen instrumentów finansowych, których wartość zależy bezpośrednio od określonych zmiennych makroekonomicznych, takich jak inflacja. Również to podejście nie jest jednak wolne od wad – przede wszystkim dlatego, że liczba takich rynków jest ograniczona, co zawęża zakres mierzalnych oczekiwań.

Coraz większą popularność zyskują natomiast rynki predykcyjne. Ekonomiści Anthony Diercks (System Rezerwy Federalnej), Jared Dean Katz (Northwestern University) oraz Jonathan Wright (Johns Hopkins University) przeanalizowali funkcjonowanie platformy Kalshi – regulowanego w Stanach Zjednoczonych rynku, na którym uczestnicy mogą zawierać zakłady o wartości głównych wskaźników makroekonomicznych, takich jak inflacja, zatrudnienie czy decyzje banku centralnego w sprawie stóp procentowych.

Mechanizm działania jest prosty. Na platformie można kupić kontrakt, który wypłaca jednego dolara, jeśli określone zdarzenie nastąpi – na przykład jeśli roczna inflacja przekroczy 2,5 proc. (ściślej: roczna zmiana wskaźnika cen konsumpcyjnych, CPI). Cena takiego kontraktu – powiedzmy 80 centów – odzwierciedla zbiorową ocenę prawdopodobieństwa realizacji danego scenariusza. Zestawiając kontrakty dla różnych progów, można odtworzyć pełny rozkład prawdopodobieństwa: nie tylko stwierdzenie, że „inflacja wyniesie około 2,5 proc.”, lecz także, że istnieje np. 15-procentowe prawdopodobieństwo przekroczenia 3 proc. To znacznie bogatsza informacja niż pojedyncza prognoza punktowa.

Jak takie rynkowe oczekiwania mają się do rzeczywistości? Wyniki badań wskazują, że całkiem dobrze. Prognozy Kalshi dotyczące stóp procentowych w USA okazują się porównywalnie trafne jak przewidywania profesjonalnych prognostów ankietowanych przez oddział Fedu w Nowym Jorku, przy czym ankiety publikowane są co sześć tygodni, podczas gdy ceny na Kalshi aktualizują się w czasie rzeczywistym.

Jedną z głównych zalet Kalshi jest szeroki zakres wskaźników, dla których można obserwować oczekiwania. O ile tradycyjne rynki finansowe umożliwiały wnioskowanie o inflacji czy stopach procentowych, to Kalshi obejmuje także takie zmienne jak stopa bezrobocia czy tempo wzrostu gospodarczego – dotąd dostępne głównie w badaniach ankietowych. Poszerza to wachlarz wskaźników, dla których można monitorować oczekiwania w czasie rzeczywistym, co pozwala dokładniej śledzić zmiany nastrojów gospodarczych. Przykładowo, na początku kwietnia 2025 r., w okresie narastających obaw związanych z polityką handlową, inwestorzy na Kalshi wyraźnie zwiększyli przypisywane prawdopodobieństwo scenariusza jednocześnie wysokiej inflacji i niskiego wzrostu gospodarczego – klasycznej stagflacji. Zmiana ta była widoczna z dnia na dzień, podczas gdy porównywalne dane ankietowe pojawiłyby się dopiero po kilku tygodniach, a nawet miesiącach.

Rynki predykcyjne nie są jednak pozbawione ograniczeń. Ceny kontraktów odzwierciedlają nie tylko subiektywne prawdopodobieństwa, lecz także skłonność uczestników do zabezpieczania się przed niekorzystnymi scenariuszami. Ponadto kontrakty dotyczące skrajnych wyników często cechują się niską płynnością, co może prowadzić do większego szumu w oszacowaniach tzw. ogonów rozkładu.

Reasumując, choć rynki predykcyjne nie zastąpią tradycyjnych metod, stanowią coraz cenniejsze uzupełnienie w pomiarze oczekiwań gospodarczych – szczególnie tam, gdzie liczy się szybkość i pełnia informacji.